MUZYKA BAROKU

Kompendium dla ucznia szkoły muzycznej I stopnia

Epoka kontrastów i afektów: 1600 — 1750

Chronologia Styl Formy Mistrzowie Polska Audycje Słowniczek

Chronologia Baroku

WCZESNY BAROK (ok. 1600-1650): Narodziny opery (Florencja), monodia akompaniowana, początki basso continuo. W Polsce: Mikołaj Zieleński.

BAROK DOJRZAŁY (ok. 1650-1700): Krystalizacja form instrumentalnych (suita, sonata, concerto grosso). Rozkwit opery weneckiej i francuskiej (Lully).

PÓŹNY BAROK (ok. 1700-1750): Szczyt polifonii i form. Twórczość J.S. Bacha i G.F. Haendla. Śmierć Bacha w 1750 r. kończy epokę.

Główne Cechy Stylu

1. Basso Continuo

NAJWAŻNIEJSZA INNOWACJA! Fundament harmoniczny — linia basu z cyframi, na bazie której wykonawca improwizuje akordy na klawesynie lub organach.

2. Teoria Afektów

Muzyka ma za zadanie wywoływać konkretne, obiektywne emocje (radość, smutek, gniew) za pomocą określonych figur retorycznych.

3. Dynamika Terasowa

Nagłe zmiany głośności (echo) bez płynnych przejść (brak crescendo/diminuendo). Wynikało to z budowy ówczesnych instrumentów.

Formy Muzyczne

Suita: Cykl tańców: Allemande, Courante, Sarabande, Gigue.

Fuga: Najdoskonalsza forma polifoniczna oparta na ścisłej imitacji tematu.

Koncert: Współzawodnictwo solisty (Koncert solowy) lub grupy solistów (Concerto Grosso) z orkiestrą.

Opera i Oratorium: Wielkie formy wokalno-instrumentalne. Oratorium wykonywane bez akcji scenicznej.

Wielka Trójka Późnego Baroku

Johann Sebastian BACH (1685-1750)

Kantor z Lipska. Mistrz polifonii, całe życie spędził w Niemczech. Napisał "Das Wohltemperierte Klavier", udowadniając wyższość systemu dur-moll.

  • Toccata i Fuga d-moll
  • Pasja wg św. Mateusza
  • Koncerty Brandenburskie

Georg Friedrich HAENDEL (1685-1759)

Kosmopolita. Urodzony w Niemczech, studiował we Włoszech, zasłynął w Londynie. Mistrz oratoriów i oper włoskich.

  • Oratorium "Mesjasz" (Hallelujah)
  • Muzyka na wodzie
  • Muzyka sztucznych ogni

Antonio VIVALDI (1678-1741)

"Rudy Ksiądz" z Wenecji. Ustanowił formę 3-częściowego koncertu solowego. Nauczyciel w sierocińcu Ospedale della Pietà.

  • Cztery Pory Roku
  • Gloria D-dur
  • Ponad 500 koncertów solowych

Złoty Wiek Muzyki Polskiej

Mikołaj Zieleński: Mistrz techniki polichóralnej (szkoła wenecka).

Adam Jarzębski: Autor "Canzoni e Concerti" — pierwszego zbioru muzyki instrumentalnej w Polsce.

Bartłomiej Pękiel: Autor "Audite mortales" — pierwszego polskiego oratorium.

G.G. Gorczycki: Wybitny przedstawiciel późnego baroku na Wawelu.

Przewodnik do Audycji

Kompozytor Utwór Link i Analiza Słuchowa
J.S. Bach Toccata i Fuga d-moll Słuchaj — Potężne brzmienie organów, wirtuozeria.
J.S. Bach Badinerie Słuchaj — Solowy flet, szybkie tempo 2/4.
A. Vivaldi Wiosna (4 Pory Roku) Słuchaj — Imitacja śpiewu ptaków, radosne E-dur.
G.F. Haendel Hallelujah Słuchaj — Majestatyczny chór, fanfary trąbek.
B. Pękiel Audite mortales Słuchaj — Dramatyczny dialog o Sądzie Ostatecznym.

Słowniczek Pojęć

POLIFONIA

Wielogłosowość, gdzie każdy głos ma własną melodię i jest równie ważny.

HOMOFONIA

Jeden głos wiodący z akompaniamentem (np. aria w operze).

LIBRETTO

Tekst literacki opery lub oratorium.

CONCERTINO

Mała grupa solistów w concerto grosso.